سرمایه گذاران خارجی، گزینه بهتری برای جایگزینی ترکیه، ندارند.

اغلب افراد مایلند بدانند که چرا علیرغم نوسانات شدید در داخل و خارج، همانند گذشته سرمایه های خارجی به سرعت ترکیه را ترک نمی کنند؟
مجله اکونومیست در اینباره با دانشیار سلین سایک عضو هیات علمی دانشگاه بیلکنت و متخصص امور سرمایه های خارجی که در سطح جهانی معروفیت دارد، مصاحبه ای ترتیب داده است. وی معتقد است که سرمایه های خارجی جایگزین مطمئن و بهتری نسبت به ترکیه ندارند و این امر به دلیل مزایای فوق العاده ترکیه نمی باشد. اگر وضعیت جهانی بهتر بود خیلی پیشتر از این شاهد خروج سرمایه های خارجی بودیم.
درحالیکه علیه حزب حاکم ترکیه اقامه دعوی شده و دادستان کل کشور تقاظای انحلال این حزب را در دادنامه اش مطرح ساخته است، سرمایه های خارجی چه واکنشی نشان می دهند؟ علیرغم اینکه همه انتظار دارند سرمایه های خارجی به سرعت کشور را ترک کنند، چرا این امر اتفاق نمی افتد؟ آیا IMF روابط خود با ترکیه را محفوظ خواهد داشت یا خیر؟ اغلب در مورد مزایای سرمایه های خارجی بحث شده است ولی معایب و هزینه های آن چیست؟ در وضعیت نا مشخص سیاسی، کدام بخش اقتصادی در جلب سرمایه های خارجی عاجز خواهد ماند؟
سلین سایک این سوالات را پاسخ داد. وی علیرغم سن کمش در بین آکادمسینهای مهم در زمینه تجارت بین المللی قرار دارد. وی که جایزه ویژۀ توانائی در اقتصاد جهانی را کسب کرده است، از اعضای هیات علمی دانشگاه بیلکنت در رشته اقتصاد می باشد. در اینجا به مصاحبه مجله اکونومیست با این آکادمسین خواهیم پرداخت.

اکونومیست: آیا شما هم معتقدید که در ماه آوریل بحران اقتصادی در سطح جهان بوقوع خواهد پیوست؟
سلین سایک: اینگونه پیش بینیهای منفی وقتی کهبر سر زبانها می افتد بدین معنی است که این امر قبلا توسط بنگاههای اقتصادی قیمت گذاری شده اند و این پیش بینیها در شاخصهای اقتصادی امروز، منعکس می شوند. اما من به شخصه احساس نمی کنم که بحران شدیدتری در ماه آوریل به وقوع بپوندد و معتقدم که در حال حاضر نیز جهان در یک بحران اقتصادی قرار گرفته است.

اکونومیست: در ترکیه چه اتفاقاتی روی می دهد؟
سایک: در ترکیه بعضی چیزهای مثبت رخ داد. برای اولین بار ، اقتصاد کلان کشورمان به مدت زمان طولانی دچار ناملایمات بزرگ اقتصادی نشد. ولی نرخ بیکاری بهبود نیافت. تراز منفی تجارت بین المللی ادامه دارد و این امر به معنی تداوم وابستگی به خارج در زمینه تامین مالی می باشد. در ترکیه مردم معتقدند که رشد اقتصادی در طولانی مدت هم تداوم خواهد یافت ولی من به این امر اعتقاد ندارم. باید به خاطر فعالیتهای دولت در پنج سال گذشته از آن تقدیر بعمل آورد. قبل از این هیچ کابینه ای تمامی برنامه های اقتصادی را مو به مو اجرا در نیاورده بود. ولی وقتی به اقتصاد خرد می نگریم، در این مورد موفقیت حاصل نشده است.

اقامه دعوی برای انحلال حزب حاکم چکونه ارزیابی می گردد؟
سایک: در شرایط تلاطمهای بین المللی به اینگونه مسائل نیاز نبود. ولی به دلیل اعطاء وظایفی به دادستان کل کشور این دعوی اقامه شده و وی نیز در راستای وظایفش عمل کرده است. مقصر شناختن دادستان در این زمینه نیز بی معنی می باشد. این حک.متاست که به جای بحث در مورد اقتصاد به بحث در زمبنه حجاب پرداخت. رئیس جمهور هم قانون حجاب را در مقطعی به امضا رسانید که بر علیه تروریستها در شمال عراق عملیات نظامی به اجرا درآمده بود. در این شرایط برای افکار عمومی شبهاتی پیش می آید. به نظر من اشخاصی که بنا به وظایفشان عمل می کنند مسئول ایجاد بحران نمی باشند و کسانی که موجبات این امر را مهیا می کنند مسئول اصلی بحران سیاسی مذکور می باشند.

در حالیکه بازارهای خارجی در تلاطم است و در داخل نیز حزب حاکم با خطر انحلال روبروست، چرا سرمایه های خارجی ترکیه را ترک نمی کنند؟
سایک: در حال حاضر سرمایه گذاران خارجی بدنبال مناطقی هستند که از کمترین ریسک برخوردار باشد. از سوی دیگر هنوز مشخص نیست که مناطق کم خطر کدامند.
قبلا در صورتیکه در بازارهای ترکیه وقایع نامطلوبی خ می داد، سرمایه گذاران به ایالات متحده آمریکا سرازیر می شدند. در حال حاضر مخاطرات در بازارهای مالی ترکیه در مقایسه با آمریکا افزایش چندانی نداشته است. ملاحظه کنید که اولین بار است که در بازارهای ما به دلیل مسائل داخلی نرخ ریسک بالا رفته و در همین دوره نرخ ریسک بین المللی نیز افزایش یافته است. لذا جائی برای خارجیان وجود ندارد که بتوانند به آنجا فرار کنند و به همین دلیل در ترکیه می مانند. این به معنی کارهای بسیار خوب ترکیه در این زمینه نمی باشد. اگر شرایط در خارج کشور خوب بود، سرمایه های خارجی بسیار پیشتر از کشور خارج شده بودند.

آیا سرمایه گذاریهای مستقیم خارجیها در سالهای اخیر در مورد عدم تمایل آنها برای خروج سرمایه از کشور، مؤثر بوده است؟
سایک: مطمئنا مؤثر بوده است. به همین دلیل است که اروپائیها از ترکیه بیشتر حمایت می کنند. زیرا که در صورت وقوع بحران اقتصادی در ترکیه بیشترین ضرر متوجه خارجیان خواهد بود. اگر که بخواهد پورتقوی سرمایه گذاریهایش به فروش برساند خریداری پیدا نخواهد شد. 72 درصد بازارهای مالی در اختیار خارجیان است و در وصورت ترک کشور باید ضررهای زیادی را متقبل شوند. از سوی دیگر به نظر من عدم توانائی آنها برای خروج از بازارهای کشور، تنها عاملی نیست که مانع از خروج آنها می گردد. دلیل دیگر این است که جای دیگری نیست که بتوانند سرمایه های خودشان را به آنجا منتقل کنند.

این مواردی که ذکر کردید برای سرمایه گذاریهای مالی صدق می کند ولی شرایط سرمایه گذاریهای مستقیم خارجی چیست؟
سایک: ما معمولا سرمایه گذاریهای مستقیم خارجی را به عنوان سرمایه گذاریهای بلند مدت تلقی می کنیم. ولی سرمایه گذاریها در بخش توزیع به اندازه سرمایه گذاری در بخش تولید، لزومأ بلند مدت نمی باشد. مثلأ اگر یک خارجی میگروس ( شبکه فروشگاههای زنجیره ای) را خریداری کرده باشد، میتواند با فروش آن به راحتی سرمایه اش را از کشور خارج کند. ولی کسی که کارخانه ای را ساخته و صدها کارگر را استخدان کرده است به راحتی نمی تواند سرمایه اش را از کشور بیرون بکشد. به همین دلیل هم معتقدم که در ترکیه سرمایه گذاری مستقیم خارجی تفاوت چندانی با سرمایه گذاری مالی ندارد. سرمایه های خارجی که در بخش مستقلات سرمایه گذاری کرده اند نیز شرایط مشابهی دارند. به نظر من سرمایه گذار خاورمیانه ای که جهت تأسیس برج لونت وارد بازار شده بود به غیر از کاستن تراز تجاری نقش دیگری نداشته است. تمامی اینها مواردی هستند که در کوتاه مدت کاربرد دارند.

چه نوع از سرمایه گذاری خارجی می تواند مفید واقع شود؟
سایک: نوع سرمایه گذاری سرمایه های خارجی و نیز بخش مورد سرمایه گذاری از اهمیت خاصی برخوردار است. سرمایه های خارجی که از طریق ازدواجها و نیز خریدها انجام می شود به غیر از دورۀ مربوط تأثیر مثبتی ندارد و این موضوع با پژوهشهای علمی تأئید شده است. زیرا بعد از مدت کوتاهی انتقال سود صورت می پذیرد. انتظار من از سرمایه گذاری خارجی انتقال تنکولوژی می باشد. به لحاظ علمی سرمایه گذاری خارجی را چنین تعریف می کنیم: یک لیوان پر پول وارد کشور می شود. آیا این پول در بازارهای ملی مفید واقع می شود یا خیر؟ سوال اصلی این است. به نظر من در حال حاضر مفید نیست.